Logo
FAN ISTIQBOLLARI ILMIY PLATFORMASI

Til tanlash

Ro'yxatdan o'tish Kirish
Hero Background
Ilmiy maqola
O'zbekcha

ONKOLOGIK BEMORLARDA PSIXOLOGIK MOSLASHUVNI RIVOJLANTIRISHNING IJTIMOIY-PSIXOLOGIK MEXANIZMLARI

Ta'limda Istiqbolli Izlanishlar xalqaro ilmiy metodik jurnal
Iyul 2026
2026-yil 7-son, 1-qism
Pages 267-275
1 Views

Annotatsiya va maqola mazmuni

Anotatsiya (UZ)

Mazkur maqolada onkologik bemorlarda psixologik moslashuvni rivojlantirishning ijtimoiy-psixologik mexanizmlari ilmiy-nazariy va amaliy jihatdan tahlil qilingan. Onkologik kasallik tashxisi bemor shaxsiyatida emotsional zo‘riqish, xavotir, depressiv kechinmalar, ijtimoiy izolyatsiya hamda hayotiy qadriyatlarning qayta baholanishi kabi murakkab psixologik holatlarni yuzaga keltirishi asoslab berilgan. Tadqiqotda psixologik moslashuvning mazmuni, uning shakllanishiga ta’sir etuvchi shaxsiy, oilaviy va ijtimoiy omillar, shuningdek, psixologik rezilyentlik, koping strategiyalari, ijtimoiy qo‘llab-quvvatlash va samarali kommunikatsiyaning ahamiyati yoritilgan. Maqolada zamonaviy psixologik yondashuvlar asosida onkologik bemorlarning psixoemotsional barqarorligini mustahkamlash, kasallikka konstruktiv munosabatni rivojlantirish, davolanish jarayoniga faol motivatsiyani shakllantirish hamda reabilitatsiya samaradorligini oshirish imkoniyatlari tahlil etilgan. Shuningdek, multidissiplinar yondashuv, psixologik maslahat, psixoedukatsiya va oilaviy qo‘llab-quvvatlash tizimining bemorlarning hayot sifati va ijtimoiy moslashuviga ko‘rsatadigan ijobiy ta’siri ilmiy manbalar asosida asoslab berilgan. Tadqiqot natijalari onkologik bemorlarga ko‘rsatiladigan kompleks psixologik yordam tizimini takomillashtirish hamda ularning psixologik farovonligini ta’minlash bo‘yicha ilmiy-amaliy tavsiyalar ishlab chiqishga xizmat qiladi.

Kalit so'zlar: onkologik bemorlar, psixologik moslashuv, ijtimoiy-psixologik mexanizmlar, psixologik rezilyentlik, koping strategiyalari, stress, psixoemotsional holat, ijtimoiy qo‘llab- quvvatlash, oilaviy munosabatlar, psixologik yordam, psixoedukatsiya, reabilitatsiya, hayot sifati, multidissiplinar yondashuv. СОЦИАЛЬНО-ПСИХОЛОГИЧЕСКИЕ МЕХАНИЗМЫ РАЗВИТИЯ ПСИХОЛОГИЧЕСКОЙ АДАПТАЦИИ У ОНКОЛОГИЧЕСКИХ ПАЦИЕНТОВ

Аннотация (RUS)

В данной статье проведён научно-теоретический и практический анализ социально-психологических механизмов развития психологической адаптации у онкологических больных. Обосновано, что диагноз онкологического заболевания сопровождается выраженными эмоциональными переживаниями, тревожностью, депрессивными состояниями, социальной изоляцией и переоценкой жизненных ценностей, что существенно влияет на психологическое состояние личности. Рассмотрены сущность психологической адаптации, личностные, семейные и социальные факторы, определяющие её формирование, а также роль психологической устойчивости, копинг-стратегий, социальной поддержки и эффективной коммуникации в процессе адаптации пациентов. Особое внимание уделено современным психологическим подходам, направленным на укрепление психоэмоциональной устойчивости, формирование конструктивного отношения к заболеванию, повышение мотивации к лечению и эффективности реабилитации. На основе анализа научных источников раскрыта значимость мультидисциплинарного подхода, психологического консультирования, психообразования и семейной поддержки в улучшении качества жизни и социальной адаптации онкологических пациентов. Полученные результаты могут быть использованы при совершенствовании системы комплексной психологической помощи онкологическим больным и разработке практических рекомендаций по обеспечению их психологического благополучия.

Ключевые слова: онкологические больные, психологическая адаптация, социально- психологические механизмы, психологическая устойчивость, копинг-стратегии, стресс, психоэмоциональное состояние, социальная поддержка, семейная поддержка,

Abstract (EN)

This article presents a scientific and practical analysis of the socio-psychological mechanisms underlying the development of psychological adaptation in oncology patients. A diagnosis of cancer is recognized as a significant life crisis that often leads to emotional distress, anxiety, depressive reactions, social isolation, and a reassessment of personal values, all of which influence patients' psychological well-being and quality of life. The study examines the concept of psychological adaptation and identifies the individual, family, and social factors that contribute to successful adjustment. Particular attention is paid to psychological resilience, coping strategies, social support, and effective communication as key mechanisms facilitating adaptation during diagnosis, treatment, and rehabilitation. Furthermore, the article discusses contemporary psychological approaches aimed at strengthening psycho-emotional stability, promoting constructive attitudes toward illness, enhancing treatment motivation, and improving rehabilitation outcomes. The importance of multidisciplinary care, psychological counseling, psychoeducation, and family involvement is substantiated as essential components of comprehensive psychosocial support. The findings contribute to the development of evidence- based recommendations for improving psychological care services and enhancing the overall quality of life and social functioning of oncology patients.

Keywords: oncology patients, psychological adaptation, socio-psychological mechanisms, psychological resilience, coping strategies, stress, psycho-emotional well-being, social support, family support, psychological counseling, psychoeducation, rehabilitation, quality of life, multidisciplinary approach

Adabiyotlar

[1]

O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining Farmoni. “O‘zbekiston – 2030” strategiyasi to‘g‘risida. PF–158-son, 2023-yil 11-sentabr.

[2]

O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining Farmoni. “O‘zbekiston Respublikasi sog‘liqni saqlash tizimini tubdan takomillashtirish bo‘yicha kompleks chora-tadbirlar to‘g‘risida”. PF– 5590-son, 2018-yil 7-dekabr.

[3]

O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining Qarori. “Aholiga onkologik yordam ko‘rsatish tizimini yanada takomillashtirish chora-tadbirlari to‘g‘risida”. PQ–2666-son, 2016-yil 21-noyabr.

[4]

O‘zbekiston Respublikasining Qonuni. “Fuqarolar sog‘lig‘ini saqlash to‘g‘risida” (yangi tahriri). O‘RQ–265-II.

[5]

Holland J. C., Breitbart W. S., Jacobsen P. B. et al. Psycho-Oncology. – 3rd ed. – New York: Oxford University Press, 2015.

[6]

Holland J. C., Andersen B., Breitbart W. S. et al. Distress Management // Journal of the National Comprehensive Cancer Network. – 2013. – Vol. 11(2). – P. 190–209.

[7]

Lazarus R. S., Folkman S. Stress, Appraisal, and Coping. – New York: Springer Publishing Company, 2014 (reprint edition). № 7/2026 ISSN: 3060-527X

[8]

Bonanno G. A. The End of Trauma: How the New Science of Resilience Is Changing How We Think About PTSD. – New York: Basic Books, 2021.

[9]

Masten A. S. Ordinary Magic: Resilience in Development. – New York: Guilford Press, 2014.

[10]

Cohen S., Underwood L. G., Gottlieb B. H. Social Support Measurement and Intervention: A Guide for Health and Social Scientists. – Oxford: Oxford University Press, 2019.

[11]

Seligman M. E. P. Flourish: A Visionary New Understanding of Happiness and Well- being. – New York: Atria Books, 2018.