TA’LIM JARAYONIDA O‘QUVCHILARDA MILLIY QADRIYATLAR ASOSIDA IDENTIKLIKNI RIVOJLANTIRISH MEXANIZMLARI
Annotatsiya va maqola mazmuni
Anotatsiya (UZ)
Ta’lim jarayonida o‘quvchilarda milliy qadriyatlar asosida identiklikni rivojlantirish bugungi globallashuv sharoitida pedagogika va psixologiya fanlarining eng dolzarb muammolaridan biri hisoblanadi. Mazkur maqolada o‘quvchilarning milliy identiklikni shakllantirish jarayonida milliy qadriyatlarning didaktik, tarbiyaviy va ijtimoiy-psixologik funksiyalari tizimli tahlil qilinadi. Shuningdek, ta’lim muassasalarida milliy qadriyatlarni integratsiyalash orqali o‘quvchilarda o‘zlikni anglash, tarixiy xotira, madaniy merosga hurmat va fuqarolik pozitsiyasini mustahkamlash mexanizmlari ilmiy asosda yoritiladi. Tadqiqotda identiklik tushunchasining zamonaviy talqinlari, xususan, shaxsning ijtimoiy-madaniy muhit bilan o‘zaro aloqasi, qadriyatlar tizimining ichki o‘zlashtirilishi hamda ta’limiy jarayonda refleksiv faoliyatning o‘rni alohida ko‘rib chiqiladi. Shuningdek, o‘quvchilarda milliy qadriyatlar asosida identiklikni rivojlantirishda interfaol metodlar, tarbiyaviy texnologiyalar va kompetensiyaviy yondashuvlarning samaradorligi ilmiy jihatdan asoslanadi. Mazkur yondashuvlar o‘quvchilarning nafaqat bilim darajasini, balki ularning ma’naviy-axloqiy shakllanishini ham ta’minlashga xizmat qiladi. Natijada, milliy va umuminsoniy qadriyatlar uyg‘unligi asosida barkamol shaxsni tarbiyalashga yo‘naltirilgan pedagogik tizimning nazariy va amaliy asoslari ishlab chiqiladi.
Аннотация (RUS)
В условиях глобализации развитие идентичности учащихся на основе национальных ценностей в образовательном процессе является одной из наиболее актуальных проблем современной педагогики и психологии. В данной статье системно анализируются дидактические, воспитательные и социально-психологические функции национальных ценностей в процессе формирования национальной идентичности учащихся. Также научно обоснованы механизмы укрепления самосознания, исторической памяти, уважения к культурному наследию и гражданской позиции через интеграцию национальных ценностей в образовательных учреждениях. В исследовании особое внимание уделяется современным трактовкам понятия идентичности, в частности взаимодействию личности с социокультурной средой, внутреннему усвоению системы ценностей и роли рефлексивной деятельности в образовательном процессе. Кроме того, научно обосновывается эффективность интерактивных методов, воспитательных технологий и компетентностного подхода в развитии идентичности учащихся на основе национальных ценностей. Данные подходы способствуют не только повышению уровня знаний учащихся, но и их духовно-нравственному развитию. В результате формируются теоретические и практические основы педагогической системы, направленной на воспитание гармонично развитой личности на основе единства национальных и общечеловеческих ценностей.
Abstract (EN)
In the context of globalization, the development of students’ identity based on national values in the educational process is one of the most pressing issues in contemporary pedagogy and psychology. This article provides a systematic analysis of the didactic, educational, and socio-psychological functions of national values in the process of forming students’ national identity. It also scientifically substantiates the mechanisms for strengthening self-awareness, historical memory, respect for cultural heritage, and civic responsibility through the integration of national values in educational institutions. The study pays special attention to modern interpretations of identity, particularly the interaction between the individual and the socio- cultural environment, the internal assimilation of value systems, and the role of reflective activity in the educational process. Furthermore, the effectiveness of interactive methods, educational technologies, and competency-based approaches in developing students’ identity based on national values is scientifically justified. These approaches contribute not only to improving students’ knowledge levels but also to their moral and spiritual development. As a result, theoretical and practical foundations of a pedagogical system aimed at educating a harmoniously developed personality based on the unity of national and universal values are formed.
Adabiyotlar
O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining Farmoni. “O‘zbekiston Respublikasini yanada rivojlantirish bo‘yicha Harakatlar strategiyasi to‘g‘risida” (PF–4947-son), 2017 yil.
O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining Farmoni. “Ma’naviy-ma’rifiy ishlar samaradorligini oshirish va sohani yangi bosqichga olib chiqish to‘g‘risida”, 2019 yil.
O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining Farmoni. “Yangi O‘zbekiston taraqqiyot strategiyasi to‘g‘risida”, 2022–2026 yillar uchun.
O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining qarori. “Ta’lim tizimini takomillashtirish va sifatini oshirish chora-tadbirlari to‘g‘risida”, 2020 yil. № 7/2026 ISSN: 3060-527X
Erikson E. Identity: Youth and Crisis. New York: W. W. Norton & Company, 2010.
Piaget J. The Psychology of Intelligence. Routledge, 2013.
Vygotsky L. S. Mind in Society: The Development of Higher Psychological Processes. Harvard University Press, 2012.
Bandura A. Social Learning Theory. Prentice Hall, 2011.
Ibragimov X. I. Pedagogika nazariyasi va amaliyoti. Toshkent: 2015.
Tolipov O‘. Q., Usmonboeva M. Pedagogik texnologiyalar va didaktik asoslar. Toshkent: 2016.
Nishonova Z. T. Yosh davrlari psixologiyasi. Toshkent: 2014. Karimova V. M. Ijtimoiy psixologiya asoslari. Toshkent: 2018.